Manifest pneumakustyki i kilka pneumakustycznych partytur

Pneumakustyka obejmuje audiosferę rozmaitych balonów i baloników, sterowców i poduszkowców, nadmuchiwanych materacy i zamków, przestrzeni „bańkowej architektury” (bubbletecture) i nadmuchiwanych skafandrów. Określam zbiorczo te wszystkie przedmioty i miejsca mianem obiektów pneumakustycznych. Tekst: Antoni Michnik.

Obiekty pneumakustyczne mogą być przestrzeniami rezonującymi, mogą także stać się instrumentami lub przestrzeniami kompozycji muzycznych. To elastyczne środowiska rezonansowe wypełnione powietrzem, innymi gazami lub np. wodą. Mogą unosić się w powietrzu lub na wodzie, ale równie dobrze – znajdować się pod wodą czy pod ziemią. Generowane przez nie lub towarzyszące im dźwięki mogą stać się materiałem muzyki konkretnej, eksperymentalnej notacji muzycznej lub prac sztuki dźwięku. Ich brzmienia mogą stanowić tworzywo audialnych choreografii lub geografii.

Jednak w polu pneumakustyki znajdują się też rozmaite praktyki słuchania i nasłuchiwania: od nausznego nasłuchiwania ciszy z balonów wypełnionych wodorem lub helem poprzez wykorzystanie umieszczonych w balonach (albo pod nimi) mikrofonów lub głośników aż po słuchanie poprzez balony i inne obiekty pneumakustyczne.

Pogranicza pneumakustyki znajdują się tam, gdzie brzmienia związane z praktykami towarzyszącymi obiektom pneumakustycznym odrywają się od nich samych.

Usta, pompki, agregaty, palniki – wszystko to narzędzia sytuujące się blisko centrum pneumakustyki. Na obrzeżach tego pola znajdziemy pejzaże dźwiękowe publicznych balonowych wzlotów czy fabryczne brzmienia towarzyszące produkcji różnych obiektów pneumakustycznych.

Pole pneumakustyki nieustannie się rozszerza, wraz z powstawaniem nowych typów balonów i innych obiektów pneumakustycznych. Obejmuje spekulatywne brzmienia niedoszłych wynalazków z przeszłości, a także dzisiejszych śmiałych wizji. Pneumakustyka to bowiem nie tylko domena ucha, ale i reszty ciała oraz wyobraźni audialnej.

Kilka pneumakustycznych partytur dźwiękowych

Słuchanie pneumakustyczne I (w czterech lotach)

Poleć balonem na wodór.
Wsłuchaj się w jego ciszę i brzmienia.

Poleć balonem na ogrzane powietrze.
Wsłuchaj się w brzmienia jego odgłosów.

Poleć sterowcem.
Wsłuchaj się w brzmienia jego szumów.

Wzbij się w powietrze na krześle z przyczepionymi balonami.
Wsłuchaj się w swoje ciało.

Słuchanie pneumakustyczne II

Oddech. Pompka ręczna, pompka nożna.
Spuuuuuszszszszszszczczczczaaaaanieeeee…
Oddech. Oddech. Oddech, oddech. Flet.
POP!

Słuchanie pneumakustyczne III

1) Nagrania terenowe z lotów balonami. Nagrania gry na balonikach.
2) Przepuszczanie sygnału przez obiekty pneumakustyczne.
3) Słuchanie we wnętrzach pneumatycznej architektury.

Słuchanie pneumakustyczne IV

Przejdź wzdłuż ścian pomieszczenia z balonem przymocowanym do ucha, przesuwając nim po powierzchni ścian. Eksploruj różne materiały, tworzywa, tekstury, kształty.

Słuchanie pneumakustyczne V 

Szepczcie do siebie poprzez baloniki w różnych kształtach.
Część druga: amplifikacja.

Antoni Michnik – doktor nauk humanistycznych, badacz sound studies, performer, kurator. Członek założyciel researchersko-performatywnej Grupy ETC. W latach 2013-2024 redaktor w magazynie „Glissando”, od początku 2025 w redakcji „Kontekstów / Polskiej Sztuki Ludowej”.  Współredaktor książek Fluxus w trzech aktach. Narracje – estetyki – geografie Grupy ETC (Krytyka Polityczna, 2014) oraz Poza Rejestrem. Rozmowy o muzyce i prawie autorskim (Fundacja Nowoczesna Polska, 2015). Od roku 2020 w zespole kuratorskim festiwalu muzyki improwizowanej Ad Libitum, współpracował kuratorsko m.in. z Trafostacją Sztuki w Szczecinie i Curie City oraz festiwalami NeoArte i Warszawska Jesień. Pracuje w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk.